Professor Gülnaz Dadaşova: “Demək olar ki, bütün dünyada ürək-damar ölümləri xərçəng, ağciyər və digər xəstəliklərlə müqayisədə öndədir.”

Səhiyyə Nazirliyi Elmi-Tədqiqat Kardiologiya İnstitutunun direktoru, professor Gülnaz Dadaşovanın Ailəhəkimi.az-a müsahibəsini təqdim edirik.

Ölkəmizdə insanlar ən çox hansı xəstəliklərdən dünyasını dəyişir və dövlət tərəfindən ürək-damar xəstəliyindən əziyyət çəkən insanlara nə kimi tədbirlər görülür?
– İlk növbədə qeyd etməliyəm ki, bütün dünya ölkələrində ürək-damar xəstəliklərindən ölüm halları aparıcı amildir.
Amma Azərbaycanın timsalında bu göstəricilər hazırda azalır ki, bu da müsbət göstəricidir. Buna respublikamızın Səhiyyə Nazirliyinin həyata keçirdiyi tədbirlər əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərir. Və qürur hissi ilə hər il onların yaxşılaşdığını qeyd etmək istəyirəm.
Ürək-damar xəstəlikləri ilə bağlı vəziyyət beynəlxalq təşkilatın statistikasından göründüyü qədər acınacaqlı deyil. Qeyd edək ki, bu problemin həllində dövlətin səmərəli və operativ tədbirləri sayəsində daim bir proses müşahidə olunur.

Ölkəmizdə ölüm hallarının qarşısının alınmasında nə kimi işlər görülür?
– Sizi əmin edə bilərəm ki, ölkədə erkən ölüm hallarının qarşısının alınması, diaqnostika, müalicə və s. istiqamətində xeyli işlər görülür. Geniş çeşidli xidmətlərin, aparat diaqnostikasının, gecə-gündüz laboratoriya müayinələrinin, təcrübəli həkimlərin və s.-nin mövcudluğunu təmin etmək üçün kardio mərkəzimizə müraciət etmək kifayətdir.

Azərbaycanda son zamanlar əhali arasında infarktdan sonrakı ölüm hallarının artdığı bildirilir. Onun səbəbi nədir və qarşısını necə almaq olar?
– İnfarktdan ölüm hallarının yüksək olması məsələsinə gəlincə, onun çoxfaktorludur. Əhalinin bu sahədə maarifləndirilməsi ilə bağlı il boyu ölkəmizin bütün bölgələrindən vətəndaşların maarifləndirilməsi istiqamətində kampaniyalar həyata keçirilir. Beləliklə, infarktdan ölüm hallarını azaltmaq üçün ilk növbədə ən yaxın tibb mərkəzlərinə vaxtında müraciət etmək lazımdır. Çox vaxt vətəndaşlar ürək problemləri ilə bağlı düşüncələrini uzaqlaşdırır və bunun mədə sancısı olduğunu düşünür və ümumiyyətlə həkimə müraciət etməkdən qorxurlar. Biz tez-tez görürük ki, insan sözün əsl mənasında son nəfəsi ilə həkimə müraciət edir və bu zaman ona kömək etmək çətin olur. Hər hansı bir ağrı olanda təcili olaraq həkimə müraciət etmək lazımdır. Belə hallarda təcili kardioqramma çəkilir və səbəbi müəyyən edilir. Deyək ki, qabırğaarası ağrı və ya infarktdır. Heç bir halda bu sinə ağrısı problemini özünüz həll etməməlisiniz.

Ürək-damar xəstəliklərində ölüm risklərinin əsas faktorları?
– Faktorlardan biri irsiyyətdir, yəni ailədə gənc infarktlar baş veribsə, belə bir insan üçün tez-tez tibbi müayinələr məcburidir. İnsanlar yaşadıqları yerin relyef faktoruna da diqqət yetirməlidirlər, çünki ətraf mühit ürək-damar sisteminin fəaliyyətinə təsir göstərir. Ölüm riskin genetik faktorları, irsiyyət, həmçinin endemik ərazilərdə – insanların tez-tez hipertoniyaya məruz qaldığı yüksək dağlarda yaşamaq artıra bilər. Bu ərazilərdə çox erkən gənc yaşda tibbi müayinədən keçmək tövsiyə olunur.

Ürək xəstəliklərindən əziyyət çəkən insanlar necə qidalanmalı və özlərini necə qorumalıdırlar?
– Ürək xəstəliyinə səbəb olan elementar amillər arasında pis qidalanma, alkoqol, tütün və enerji içkiləri var.
Bir sözlə, bu məsələ davamlı profilaktika yolu ilə həll edilməlidir, ÜDX-nə səbəb olan faktorları aradan qaldırılmalıdır. Buraya siqaretdən imtina, şirniyyatdan, şəkərdən çox istifadə, piylənmənin inkişafı, oturaq həyat tərzi və digər amillər daxildir. Bu faktorlar ÜDX-nin qarşısının alınması üçün çox vacibdir. Fast foodları qida rasionundan çıxarmalı, daha çox tərəvəz və meyvələrdən istifadə etməlisiniz, çox gəzməli, hər il tibbi müayinədən keçməlidirlər. Bütün bunlar sadə və çox sərfəli şeylərdir.

Bu problemlə qarşılaşan insanlara siz nə tövsiyə edərsiniz?
– Demək olar ki, bütün dünyada ürək-damar ölümləri xərçəng, ağciyər və digər xəstəliklərlə müqayisədə öndədir. Bir insanı xilas etmək üçün “qızıl standart – bir saat” var. İnsan döş sümüyünün arxasında diskomfort hiss edən kimi, miokardın zədələnməsinin olub olmadığını müəyyən etmək üçün bir saat ərzində sürətli qan testi aparılmalıdır. Kardioqramma çəkin və səbəblər varsa, xəstəni ən yaxın klinikaya aparın, orada ona ixtisaslı yardım göstəriləcək və həyatı xilas olacaqdır. İndi ölkəmizdə bunun üçün lazım olan hər şey var: reanimasiya maşınları, avadanlıqlar, laboratoriyalar, angioqrafiya, kardiocərrahiyyə, elektrofizioloji laboratoriya və s. tikilir.
Əsas odur ki, sağlam həyat tərzi, xəstənin şüurlu olması və həkimə inamıdır.